www.SaeidZibakalam.ir
بسم الله الرحمن الرحیم

magentry-big-060918040806-8s

زاویه که دیشب مسئله کرسی آزاداندیشی را موضوع بحث و نظر خود قرار داده بود، در ابتدا با پخش گزارشی از نظرات دانشجویان و اساتید دانشگاه های تهران و شیراز در خصوص کرسی های آزاداندیشی و مروری بر تاریخچه طرح این موضوع از سوی رهبری در جامعه دانشگاهی کشور به طرح سوالات و ابهامات موجود […]


تاریخ سخنرانی: 29 دسامبر 2011
مکان سخنرانی: صدا و سیما
برگزار کننده سخنرانی: برنامه زاویه، شبکه 4 سیما

زاویه که دیشب مسئله کرسی آزاداندیشی را موضوع بحث و نظر خود قرار داده بود، در ابتدا با پخش گزارشی از نظرات دانشجویان و اساتید دانشگاه های تهران و شیراز در خصوص کرسی های آزاداندیشی و مروری بر تاریخچه طرح این موضوع از سوی رهبری در جامعه دانشگاهی کشور به طرح سوالات و ابهامات موجود در این زمینه پرداخت.
چرا میزان پیشرفت در حوزه کرسی های آزاداندیشی رضایت بخش نیست؟ چطور می توان از آفت های موجود در این زمینه پرهیز کرد؟ آزاداندیشی و نظریه پردازی بزرگان در چه فضایی رخ داده است؟ و سپردن وظیفه رواج کرسی آزاداندیشی و نظریه پردازی به نهادهای بوروکراتیک و اداری به روان شدن این امر و یا کند شدن آن می انجامد؟ از جمله سوالاتی بودند که پیش از ورود به بحث در این حوزه مطرح شدند.
زیباکلام: من آزاداندیشی را افسانه می دانم و اصلاً متعجب نیستم که در این مورد اتفاقی نیفتاده است
در ابتدای شروع بحث دکتر سعید زیباکلام در پاسخ به این سوال که تصورش در باب کرسی های آزاداندیشی چیست، گفت: من نمی گویم در زمینه کرسی های آزاداندیشی توفیقی نیافته ایم، یا اینکه نیت ما از آن چیست و یا اینکه این بحث بحث ثقیلی است، من این ماجرا را افسانه می دانم و اصلا متعجب نیستم که در این مورد اتفاقی نیفتاده است، من نمی گویم آن طور که باید و شاید به بحث پرداخته نشده است و یا اینکه باید سعه صدر داشت و منتظر رفع موانع بود، اصلا من معتقدم بنیاناً چیزی به نام آزاداندیشی نداریم.
وی افزود: در قرن ۱۸ و عصر روشنگری این بحث را داشته ایم، ولی این موضوع بعدها بایگانی شد و به تاریخ سپرده شد؛ من معتقدم قبل از طرح این بحث در فضای همگانی باید متفکران و اندیشمندان علوم انسانی و اجتماعی فرصتی می یافتند و به بحث در خصوص این امر می پرداختند که آیا می توانیم چیزی به نام آزاداندیشی داشته باشیم یا نه؟
استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران تصریح کرد: لذا یک بحث این است که آزاداندیشی یک افسانه است و امر نشدنی، و بحث دیگر این است که چرا نظریه پردازی و تضارب فکری و اندیشه ای صورت نگرفته؟ این ها دو مسئله جدا از هم و دو حرف متفاوتند.
زیباکلام گفت: نظریه پردازی امری ممکن، ضروری و واجب است و من گفت و گو و تعامل بین اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی را ضروری می دانم،اما اینکه چرا این امر موفق نبوده و در بین ۱۰۰۰ استاد تنها یک الی دو نفر در این حوزه نظریه پردازی کرده اند،مسئله است، من معتقدم نه در ساحت واقع و نه در ساحت نظر آزاداندیشی ممکن نیست.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: ما باید از خودمان بپرسیم برای اندیشیدن به چه احتیاج داریم؟ آیا با یک ذهن خالی می توان اندیشید. من معتقدم ما بنیاناً انسان فارغ از تعلقات، بینش، ارزش و امیال نداریم؛ صرف نظر از اینکه این تعلقات، رحمانی یا نفسانی باشد یا لیبرالی و سوسیالیستی و یا الهی یا الحادی، انسان اندیشنده اگر بخواهد بیندیشد وجود یک مجموعه از باورها در او انکارناپذیر است، هر کسی بخواهد فکر کند راجع به کم ارزش ترین مسائل تا ژرف ترین امور باورمند است، این باورها او را از آزادی منع می کند.

* واسعی: موانع فراوانی در امر آزاد‌اندیشی در ایران وجود دارد

واسعی در ابتدای این برنامه گفت: در بحث امکان یا عدم امکان آزاداندیشی، در نظر تنها چیزی که امکان آن ناممکن است امر متناقض است.
وی افزود: موانع فراوانی در امر آزاد‌اندیشی در ایران وجود دارد که عملا فعالیت آزاداندیشانه را با مشکل همراه می‌کند. آزاداندیشی، آزاداندیشی در معارف و دانش‌ورزی است.
واسعی گفت: آزاداندیشی صرف‌نظر از میزان آزادی در جامعه مطرح است و به نوعی آزادی از تعلق درونی و بیرونی است.

* لک‌زایی: آزاداندیشی با توجه به مبانی فلسفی حکمت متعالیه امکان‌پذیر است

در ادامه این برنامه حجت‌الاسلام نجف لک‌زایی، رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی از طریق ارتباط تلفنی به این مناظره تلویزیونی پیوست و گفت: آزاد‌اندیشی جزئی از پیکره اجتماع است، آزاد‌اندیشی با توجه به مبانی فلسفی حکمت متعالیه و حرکت جوهری ملاصدرا امکان‌پذیر است.
وی گفت: روشی که ما برای تحقق آزاداندیشی در پیش گرفتیم ما را به نتیجه نمی‌رساند و آزاداندیشی باید متکی بر سرمایه اجتماعی باشد.

* زیباکلام: انسان فارغ از تعلقات نداریم؛ آزاداندیشی محال است

زیباکلام در پاسخ به این پرسش مجری که آیا آزاداندیشی ممکن است، گفت: انسان برای اندیشیدن به چه لوازمی احتیاج دارد آیا یک کودک خردسال قادر به اندیشیدن است؟
وی افزود: انسان فارغ از تعلقات نداریم! هر انسانی دارای یک سری تعلقات، ارزش‌ها، امیال و هوس‌هاست، صرفنظر از اینکه این تعلقات رحمانی، نفسانی، الهی، مادی و الحادی باشد.
این استاد دانشگاه گفت: انسان اندیشه‌ورز مجموعه‌ای از باورهاست و این باورها در کوچکترین سطح از تفکر تا ژرف‌ترین و تخصصی‌ترین حوزه‌ جود دارد انسان بدون این باورها قادر به اندیشیدن نیست.
وی ادامه داد: اگر انسان‌ها را از باورهایشان خالی کنیم در هر حوزه‌ای اعم از اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، علمی قادر به اندیشیدن نیست و آزاد‌اندیشی فارغ از پیش‌ورزها و باورها محال است.

* واسعی: «آزاداندیشی» گسستن از تعلقات نیست

علیرضا واسعی در واکنش به سخنان زیباکلام گفت: تعریف آقای دکتر از آزاداندیشی، تیغی است که دسته خود را می‌برد. بشر با موجودات دیگر فرق می‌کند و می‌تواند خود را بازیابد. آزاداندیشی به معنی گسستن از تعلقات نیست انسان بامحدودیت مواجه است با توجه به همین محدودیت می‌تواند خود را بازیابد.

* مهاجرنیا: تلقی مطلق‌انگارانه از آزاد‌اندیشی ناصواب است

حجت‌الاسلام محسن مهاجرنیا دبیر علمی حوزه از دیگر میهمانان برنامه بود که به صورت تلفنی به برنامه پیوست.
وی در واکنش به سخنان زیباکلام گفت: آقای دکتر فرمودند آزاداندیشی پیش‌فرض‌هایی دارد به همین دلیل آزاداندیشی تحقق پیدا نمی‌کند چنین تلقی مطلق‌انگارانه از آزادی تلقی ناصوابی است. آزاداندیشی یک امر اجتماعی مانند تمام عوامل اجتماعی دارای پیش‌فرض‌هایی است و انبیا‌ آمدند تا غل و زنجیر را از انسان بردارند.

* زیباکلام: حدودی که قادر است انسان از تعلقات آزاد شود ۵۰ درصد، ۶۰ درصد، ۸۰ درصد چقدر است

زیباکلام ادامه داد: معنی این جمله که تاحدودی می‌تواند فارغ شویم چیست؟ حدود آن کجاست؟ حدود مد نظر ما چقدر است؟ انسان دارای ارزش‌ها و پیش‌فرض‌هایی است و در شبکه‌ای از عوامل تصمیم می‌گیرد.
وی ادامه داد: آیا منظور از حدودی که قادر است انسان از تعلقات آزاد شود ۵۰ درصد، ۶۰ درصد، ۸۰ درصد چقدر است و از کدام باورها و ارزش‌ها می‌تواند انسان جدا شود.

* واسعی: حدود با تعریف آزادی معنی می‌یابد
واسعی در پاسخ گفت: آیا انسان با چنین ویژگی و تعلقات باید این امکان را داشته باشد که به بیان اندیشه‌های خود بپردازد.
دبیر هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره افزود: حدود با تعریف از آزادی گره خورده است. مهمترین وجه آزادی رعایت آزادی دیگران است. برخی گمان می‌کنند اگر آزادی باشد بنیان ارزشی آنها فرو می‌ریزد.
واسعی با طرح این پرسش که آیا آزاداندیشی ممکن نیست و محدوده آزاداندیشی در مواجه با جامعه چیست؟ گفت: انسان فارغ از تعلقات وجود ندارد و آزاداندیشی یک راه و ابزاری است که انسان را به حقیقت و شناخت می‌رساند.

زیباکلام ادامه داد: اگر می گوییم آزاداندیشی راه رسیدن به حقیقت است، چطور می شود فهمید دانشگاهیان ما به حقیقت رسیده اند؟ همچنین باید به این سوال پاسخ داد که امکانات آزاداندیشی چیست؟

 

یک نظر »

  • ali tabriz

    # 21 آوریل 2015 - 11:15 ق.ظ

    سلام علیک
    نمی دانم چرا فکر میکنم که واژه آزاد اندیشی یک واژه تخصصی است و استفاده از در کوی و برزن بیشتر از سود ضرر دارد به نظرم تولید کننده این واژه سو نیت داشته است علی تبریز۹۴۰۲۰۱

ارسال نظر