پایگاه اطلاع رسانی دکتر سعید زیباکلام

آن گونه که من می بینم، نوعاً برای فلسفه علم، فلسفه سیاست، یا فلسفه اجتماعی نمی توان یک تعریف جامع افراد و مانع اغیار داد. بلکه برای خود فلسفه هم ارائه چنین تعریف دقیقی که چارچوب منطقی حوزه کار را مشخص کند، غیرممکن است. در واقع اگر کسی مقداری کار فلسفه شناسی کرده باشد، یعنی از یک منظر فوقانی درباره حوزه ای به نام معرفت شناسی کار بکند، به سرعت متوجه می شود که نه تنها نمی توانیم برای فلسفه علم، فلسفه علوم اجتماعی و فلسفه دین، فلسفه تاریخ، یک تعریف جامع افراد و مانع اغیار بدهیم، بلکه راجع به خود فلسفه هم نمی توانیم.

این امر غریب و شگفت انگیزی نیست که فیلسوفی که درگیر تاملات و پژوهش در مقولات بنیادی است،‌ نسبت به مسائل و ومعضلات فرهنگی اجتماعی جامعه خود و جامعه جهانی دل‌مشغول و حساس باشد…. از قضا اینکه فیلسوفی که نسبت به جامعه خود و جامعه بشری بی‌تفاوت باشد، مایه شگفتی و حیرت است و می‌طلبد به منزله پایداری خلاف انتظار تبیین شود.

وقتى درحوزه معرفت شناسى و به ویژه در فلسفه علم نقادى هایى نسبت به معرفت علمى روى داد، برخى جامعه شناسان معرفت جرأت و شهامت پیدا کردند و از نقدهاى ویرانگرى که به نظریه هاى پوزیتیویستى و نگاتیویستى شده بود بهره بردارى کردند و نشان دادند که معرفت علمى نه فقط اثبات ناپذیر که ابطال ناپذیر هم هست. آنها علم را به خاستگاه هاى اجتماعى آن ارجاع دادند و راه تعلقات انسانى به معرفت علمى را گشوده دیدند. این تعلقات به اجمال عبارتند از: هر نوع تمایلات، امیال، اهداف و حاجاتى که نظریه هاى انسانى را تغذیه مى کنند.

این‌گونه نیست که هرکسی در لباس روحانیت است دارای نگاهی غیورانه و ارزشمدارانه نسبت به مبانی و ارزش‌های اسلامی است و در مقابل نیز این‌طور نیست که هر اندیشمندی که در لباس روحانیت نیست الزاما دارای نگرش‌های مدرنیستی است. این تقسیم‌بندی‌هایی که انجام می‌دهند و می‌گویند تعارض بین روشنفکر و روحانی، و یا تقابل میان حوزویان و دانشگاهیان تقسیم‌بندی‌های کاذب و گمراه‌کننده است. و نباید به آن توجه کرد.